三乘积法则(triple product rule)是关于偏导数的一个恒等关系式,其表达式为:
:\left(\frac{\partial x}{\partial y}\right)_z\left(\frac{\partial y}{\partial z}\right)_x\left(\frac{\partial z}{\partial x}\right)_y = -1.
::注释:每一个变量可视作另外两个变量的函数。偏导数的下标表示在此变量为常数的条件下求导。
三乘积法则用于热力学关系式的推导。例如温度、压力和体积之间的关系满足:
:\left(\frac{\partial p}{\partial T}\right)_V\left(\frac{\partial V}{\partial p}\right)_T\left(\frac{\partial T}{\partial V}\right)_p = -1.
利用三乘积法则,可以将不易测量的关系用容易测得的物理量代替,如:
:\left(\frac{\partial x}{\partial y}\right)_z = - \frac{\left(\frac{\partial z}{\partial y}\right)_x}{\left(\frac{\partial z}{\partial x}\right)_y}。
推导
下面给出一个非正式的推导。设有函数f(x, y, z) = 0。若将z表示为x和y的函数,则全微分dz等于
:dz = \left(\frac{\partial z}{\partial x}\right)_y dx + \left(\frac{\partial z}{\partial y}\right)_x dy
在dz = 0的轨迹上,x和y之间满足
:dy = \left(\frac{\partial y}{\partial x}\right)_z dx
于是将dz = 0带入上式,
:0 = \left(\frac{\partial z}{\partial x}\right)_y \, dx + \left(\frac{\partial z}{\partial y}\right)_x \left(\frac{\partial y}{\partial x}\right)_z \, dx
重排得
:\left(\frac{\partial z}{\partial x}\right)_y = -\left(\frac{\partial z}{\partial y}\right)_x \left(\frac{\partial y}{\partial x}\right)_z
将所有偏导数移到等式左边,
:\left(\frac{\partial x}{\partial y}\right)_z\left(\frac{\partial y}{\partial z}\right)_x\left(\frac{\partial z}{\partial x}\right)_y = -1
此证明假定了偏导数存在,以及全微分dz存在,偏导数不为零从而能取倒数。数学分析的正式证明能避免这些隐含假定。
参见
- 全微分
- 变量和标量的三重积
参考资料
- Elliott, JR, and Lira, CT. Introductory Chemical Engineering Thermodynamics, 1st Ed., Prentice Hall PTR, 1999. p. 184.
- Carter, Ashley H. Classical and Statistical Thermodynamics, Prentice Hall, 2001, p. 392.
评论 (0)