四声是汉语音韵学概念,指中古汉语的四種聲調及其演變聲調。四聲在各漢語變體以及其他借用漢語詞彙的語言有不同演变。
四聲概念最早由南朝士子周顒、沈约等人提出。据梁書·沈約傳》记载,沈約在《四声谱》中讨论了此问题。梁武帝萧衍问周捨何謂四声,周捨答:「天子聖哲。」四聲分别對應「平上去入」四種聲调。
日本遣唐僧人空海《文鏡秘府論》(804年)有言:「平聲哀而安,上聲厲而舉,去聲清而遠,入聲直而促。」日本安然《悉曇藏》(990年)卷五則云:「平聲直低,有輕有重。上聲直昂,有輕無重。去聲稍引,無輕無重。入聲徑止,無內無外。平中怒聲,與重無別。上中重音,與去不分。」明朝僧人釋真空在《玉鑰匙歌訣》提到:「平聲平道莫低昂,上聲高呼猛烈強,去聲分明哀遠道,入聲短促急收藏。」
起源
今日汉语诸方言的声调依舊十分重要且有代表性,諸多学者坚信声调在上古汉语维持至今。实际上,中古汉语四声均从上古汉语因韵尾辅音脱落演化而来。上声来自脱落的聲門塞音韵尾,证据见于汉朝梵汉对音,上声字常用于音译梵语短元音,以及源语言带的借词。声门塞音在某些闽语和客家话方言中仍有保留,以独立的声门塞音音段、元音嘎裂化或去鼻化表现。声门塞音的这种表现和越南语的演化很相似。去声来自脱落的[-s]韵尾,证据见于借到其他东亚语言的借词,如朝鲜语pis“梳子”是汉语“篦”的借词,借到朝鲜语时仍在词尾带[-s]。入声来自韵尾为清塞音[-p]、[-t]和[-k]的音节。平声字韵尾既無[-s]或声门塞音,也没有[-p]、[-t]或[-k]。
| colspan="2" |陽平
42
| colspan="2" |上声
55
| colspan="4" |去声
21
| colspan="2" |陰平||去声||陽平||4
|-
|中原官話
|西安||陰平
21
| colspan="2" |陽平
24
| colspan="2" |上声
53
| colspan="4" |去聲
44
| colspan="3" |陰平||陽平||4
|-
|
|甘肅
(東干語)
| colspan="3" |平声
24
| colspan="2" |上声
51
| colspan="7" |去声
44
| colspan="1" |平声||3
|-
|兰银官话
|蘭州||陰平
31
| colspan="2" |陽平
53
| colspan="2" |上声
442
| colspan="7" |去声
13
|陽平||4
|-
| rowspan="3" |西南官话||成都||陰平
45
| colspan="2" |陽平
32
| colspan="2" |上声
52
| colspan="4" |去声
213
| colspan="4" |陽平||4
|-
|乐山||陰平
55
| colspan="2" |陽平
21
| colspan="2" |上声
52
| colspan="4" |去声
224
| colspan="4" |入声
3
|5
|-
|漢口
|陰平
55
| colspan="2" |陽平
213
| colspan="2" |上聲
42
| colspan="4" |去聲
35
| colspan="4" |陽平
|4
|-
|江淮官话|||南京||陰平
31
| colspan="2" |陽平
13
| colspan="2" |上声
212
| colspan="4" |去声
44
| colspan="4" |入声
5
|5
|-
| colspan="2" |晋语||太原|| colspan="3" |平声
11
| colspan="2" |上声
53
| colspan="4" |去声
45
| colspan="3" |陰入
2
|陽入
54
|5
|-
| colspan="2" rowspan="3" |吳語||蘇州||陰平
44
| colspan="2" |陽平
24
|陰上
52
| colspan="2" |陽上
31
|陰去
412
| colspan="2" |陽去|| colspan="2" |陰入
4
| colspan="2" rowspan="3" |陽入
23
|7
|-
||上海||陰平
52
| colspan="2" |陽去
113
|陰去
334
| colspan="2" |陽去||陰去|| colspan="2" |陽去|| colspan="2" |陰入
5
|5
|-
|紹興
|陰平
51
| colspan="2" |陽平
231
|陰上
535
| colspan="2" |陽上
113
|陰去
33
| colspan="2" |陽去
11
| colspan="2" |陰入
45
|8
|-
| colspan="2" |湘语||長沙||陰平
33
| colspan="2" |陽平
13
| colspan="2" |上声
41
|陽去||陰去
55
| colspan="2" |陽去
21
| colspan="4" |入声
24
|6
|-
| colspan="2" |贛語||南昌||陰平
42
|陰去||陽平
24
| colspan="2" |上声
213
|陽去||陰去
55
| colspan="2" |陽去
21
| colspan="2" |陰入
5
| colspan="2" |陽入
21
|7
|-
| colspan="2" |客语||梅州
惠州
|陰平
44
| colspan="2" |陽平
11
| colspan="2" |上声
31
| colspan="4" |去声
52
| colspan="2" |陰入
21
| colspan="2" |陽入
4
|6
|-
| colspan="2" rowspan="4" |閩語||福州||陰平
44
| colspan="2" |陽平
52
| colspan="2" |上声
31
|陽去||陰去
213
| colspan="2" |陽去
242
| colspan="2" |陰入
23
| colspan="2" |陽入
4
|7
|-
|厦門
台北
|陰平
55
| colspan="2" |陽平
24
| colspan="2" |上声
51
|陽去||陰去
21
| colspan="2" |陽去
33
| colspan="2" |陰入
32
| colspan="2" |陽入
5
|7
|-
|泉州||陰平
33
| colspan="2" |陽平
24
| colspan="2" |陰上
44
|陽上
22
|陰去
41
| colspan="2" |陽去
41
| colspan="2" |陰入
5
| colspan="2" |陽入
24
|8
|-
|潮州||陰平
33
| colspan="2" |陽平
55
|陰上
53
| colspan="2" |陽上
35
|陰去
213
| colspan="2" |陽去
11
| colspan="2" |陰入
2
| colspan="2" |陽入
5
|8
|-
| colspan="2" rowspan="4" |粤语||廣州||陰平
55/53|| colspan="2" rowspan="2" |陽平
11
| rowspan="2" |陰上
35
| colspan="2" rowspan="2" |陽上
13
| rowspan="2" |陰去
33
| colspan="2" rowspan="2" |陽去
22
| rowspan="3" |高陰入
5
| rowspan="3" |低陰入
3
| colspan="2" rowspan="2" |陽入
2
| rowspan="2" |9
|-
|香港
|陰平
55
|-
|台山
| rowspan="2" |陰平
33
| colspan="2" |陽平
11/22
|陰上
55
| colspan="2" |陽上
21
|陰去
33
| colspan="2" |陽去
32
|高陽入
21
|低陽入
32
|10
|-
|陽江
| colspan="2" |陽平
43
| colspan="3" |上聲
21
|陰去
24
| colspan="2" |陽去
54
|高陰入
24
|低陰入
21
|高陽入
54
|低陽入
43
|9
|-
| colspan="2" |平話|| rowspan="2" |南寧||陰平
41
| colspan="2" |陽平
52
|陰上
33
| colspan="2" |陽上
24
|陰去
55
| colspan="2" |陽去
22
|高陰入
5
|低陰入
3
|高陽入
24
|低陽入
2
|10
|-
| colspan="2" |壯語
|陰平
24
| colspan="2" |陽平
31
|陰上
55
| colspan="2" |陽上
42
|陰去
35
| colspan="2" |陽去
33
|短陰入
5
|長陰入
35
| colspan="2" |陽入
3
|9
|-
| colspan="2" |越南語
|河內
| colspan="2" |平聲
33
|玄聲
21
|問聲
313
|跌聲
3ʔ5
|重聲
|銳聲
35
| colspan="2" |重聲
21ʔ
| colspan="2" |銳聲
| colspan="2" |重聲
|6
|- style="background:#efefef;"
! colspan="2" rowspan="3" |方音
! rowspan="3" |地區!! colspan="3" |平声!! colspan="3" |上声!! colspan="3" |去声!! colspan="4" |入声|| rowspan="3" |声調数
|- style="background:#efefef;"
! rowspan="2" |清!! colspan="2" |濁!! rowspan="2" |清!! colspan="2" |濁!! rowspan="2" |清!! colspan="2" |濁!! colspan="2" rowspan="2" |清!! colspan="2" |濁
|- style="background:#efefef;"
!次濁!!全濁!!次濁!!全濁!!次濁!!全濁!!次濁!!全濁
|}
註釋
参考文献
引用
来源
- 《中国大百科全书》语言文字卷 中国大百科全书出版社,2000年10月,光盘1.1版
- 《二十六史·梁书》 北京银冠电子出版有限公司,电子版
- 俞敏 《俞敏语言学论文集》 商务印书馆,1999年5月
- 《現代漢語》增訂本 北京大學中文系現代漢語教研室 編,2012年8月
延伸閲讀
*
参见
- 平仄
- 四角標圈法
- 四聲別義
- 古四聲:上古漢語中的聲調
- 日本漢字音的聲調
注释
评论 (0)