香港位處亞熱帶,而且擁有長長的海岸線,所以有很多不同品種的熱帶以至溫帶的水生動物棲息。香港的蟹類物種相當多元化,現時粗略估計大約有 300 個品種(Lee & Leung,1999年)。根據Dai & Yang(1991年)於中國海洋作詳細的記錄,中國海洋蟹類有約 800 種,而香港蟹種數量大約佔中國的三成,其中最重要的是梭子蟹科、方蟹科同沙蟹科,每一科都超過20種。
蟹與蝦、龍蝦同屬甲殼綱十足目動物。蟹身被()覆蓋,不同品種有不同的形狀。腹部與口器於頭胸甲之下。部分只於潮下帶生活的品種,最後一對係足(第四對步行足)結構就如槳葉,用以幫助游泳。
蟹的甲殼闊度亦因品種而異,由幾毫米(角眼切腹蟹,Tmethypoecoelis ceratophora)到 25 厘米(巨大擬濱蟹,Pseudocarcinus gigas)。蟹類的生境多元化,廣泛分布不同的水陸環境,包括淡水、鹹淡水、海洋生境。現時香港蟹類大約有 300 個品種(部份為特有種,下文將以「*」表示),但資料不盡詳備(尤其海洋蟹類),所以日後可能會有新品種發現。
束腹蟹科 Parathelphusidae
鐮刀束腰蟹Somanniathelphusa zanklon Ng & Dudgeon, 1992
溪蟹科 Potamidae
鰓刺溪蟹 Crypotopotamon anacoluthon (Kemp, 1918)
香港南海溪蟹 Nanhaipotamon hongkongense (Shen,1940)
尖肢南海溪蟹 Nanhaipotamon aculatum Dai,1997
玉蟹科 Leucosiidae
果堅殼蟹 Ebalia malefactrix*
隆線拳蟹 Philyra carinata*
豆形拳蟹 Philyra pisum*
梭子蟹科 Portunidae
鋸緣青蟳 Scylla serrata*
遠海梭子蟹 Portunus pelagicus*
三疣梭子蟹 Portunus trituberculatus*
紅星梭子蟹 Portunus sanguinolentus*
尖額蟳 Charybdis acutifrons*
異齒蟳 Charybdis anisodon*
锈斑蟳 Charybdis feriatus*
鈍齒蟳 Charybdis hellerii*
日本蟳 Charybdis japonica*
晶瑩蟳 Charybdis lucifera*
香港蟳 Charybdis hongkongebsis* Shen, 1934
野生短槳蟹 Thalamita admete*
查氏短槳蟹 Thalamita chaptali*
鈍齒短槳蟹 Thalamita crenata*
少刺短槳蟹 Thalamita danae*
盛名短槳蟹 Thalamita gloriensis*
底棲短槳蟹 Thalamita prymna*
雙額短槳蟹 Thalamita sima*
銳刺短槳蟹 Thalamita stimpsoni*
沙蟹總科 Ocypodoidea
猴面蟹科 Camptandriidae
六齿猴面蟹 Camptandrium sexdentatum*
宽身闭口蟹 Cleistostoma dilatatum*
擬閉口蟹屬 Paracleistostoma* spp.
毛帶蟹科 Dotillidae
角眼切腹蟹 Tmethypocoelis ceratophora*
泥蟹屬 Illyoplax* spp.
圓球股窗蟹 Scopimera globosa*
股窗蟹屬 Scopimera* spp.
大眼蟹科 Macrophthalmidae
大眼蟹屬 Macrophthalmus* spp.
和尚蟹科 Mictyridae
短指和尚蟹 Mictyris brevidactylus* Stimpson, 1858
方蟹總科 Grapsoidea
方蟹科 Grapsidae
寬額大額蟹 Metopograpsus frontalis*
四齒大額蟹Metopograpsus quandridentatus*
相手蟹科 Sesarmidae
紅螯螳臂蟹 Chiromantes haematocheir*
無齒螳臂蟹 Chiromantes dehaani*
*Chiromantes sereni *
*Chiromantes bidens
泡粒新相手蟹 Episesarma versicolor*
汀角攀樹蟹 Haberma nanum
小相手蟹 Nanosesarma minutum*
邁納新脹蟹 Neosarmatium meinerti*
斑點新脹蟹 Neosarmatium punctatum*
粗壯新脹蟹 Neosarmatium smithi*
明顯相手蟹 Neosarmatium tangi*
*Parasesarma affinis
紅螯相手蟹 Parasesarma haematocheir*
斑點相手蟹(神妙擬相手蟹)Parasesarma pictum*
摺痕相手蟹 Parasesarma plicata*
三櫛相手蟹 Parasesarma tripectinis*
雙齒近相手蟹 Perisearma bidens*
帶紋近相手蟹 Perisesarma fasciata*
米埔近相手蟹 Perisesarma maipoensis
*Psuedosesarma patshuni
*Sarmatium germaini
中華仿相手蟹 Sesarmops sinensis*
弓蟹科 Varunidae
隆脊張口蟹 Chasmagnathus convexus*
日本絨螯蟹 Eriocheir japonica*
絨毛近方蟹 Hemigrapsus penicillatus*
血紅近方蟹 Hemigrapsus sanguinolentus*
肉球近方蟹 Hemigrapsus sanguineus* (De Haan, 1853)
平背蜞 Gaetice depressus*
側足厚蟹 Helice latimera*
台灣厚蟹 Helice formosensis*
少疣長方蟹 Metaplax takahasii*
長足長方蟹 Metaplax longipes*
秀麗長方蟹 Metaplax elegans*
泥毛蟹 Clistocoeloma merguiensis*
中華泥毛蟹 Clistocoeloma sinensis*
*Plagusia depressa (Fabricius, 1775)
白紋方蟹Grapsus albolineatus* Lamarck, 1818
*Holometopus serenei Soh, 1978
字紋弓蟹 Varuna litterata*
活額寄居蟹科 Diogenidae
細螯寄居蟹 Clibanarius sp.*
酋婦蟹科 Eriphiidae
司氏酋婦蟹 Eriphia smithi* McLeay, 1838
光手酋婦蟹 Eriphia laevimana* (Guerin)
扇蟹科 Xanthidae
平額石扇蟹 Epixanthus frontalis*
火紅皺蟹 Leptodius exaratus* (H. Milne-Edwards, 1834)
花紋愛潔蟹 Atergatis floridus* (Linnaeus, 1767)
正直愛潔蟹 Atergatis integerrimus* (Lamarck, 1801)
細紋愛潔蟹 Atergatis reticulatus* De Haan,1835
粗棘鱗斑蟹 Demania scaberrima* (Walker, 1887)
顆粒毛殼蟹 Pilodius granulatus* Stimpson, 1858
背足杨梅蟹 Actumnus dorsipes* (Stimpson, 1858)
球形鎧甲蟹 Banareia subglobosa* (Stimpson,1858)
饅頭蟹總科 Calappoidea
饅頭蟹科 Calappidae
消遙饅頭蟹 Calappa philargius*
肝葉饅頭蟹 Calappa hepatica*
公雞饅頭蟹 Calappa gallus*
黎明蟹科 Matutidae
紅點月神蟹 Ashtoret lunaris*
瓷蟹科 Porcellanidae
日本岩瓷蟹 Petrolishthes japonicus*
豆蟹 Pinnotheres sinensis*
豪華折額蟹 Micippa thalia*
鈍額曲毛蟹 Camposcia retusa*
關公蟹 Dorippe* sp.
菱蟹科 Parthenopidae
環狀隱足蟹 Cryptopodia fornicata*
粗糙蝕菱蟹 Daldorfia horrida*
長腳蟹科 Goneplacidae
隆線強蟹 Eucrate crenata*
強蟹屬 Eucrate* sp.
毛盲蟹 Typhlocarcinus villosus* Stimpson,1858
齿异背蟹 Heteroplax dentata* Stimpson, 1858
毛刺蟹科 Pilumnidae
光滑異裝蟹 Heteropanope glabra*
綿蟹科 Dromiidae
幹練平殼蟹 Conchoecetes artificiosus* (Fabricius, 1798)
珊隐蟹科 Hapalocarcinidae
绿珊穴蟹 Troglocarcinus viridis* (Hiro, 1938)
蟹的生態、商業價值
蟹類(尤其相手蟹類),是香港紅樹林重要的組成部分。牠們主要食腐爛的紅樹樹葉、種子以及樹枝,亦會捕捉昆蟲、蠕蟲,甚至其他蟹作食物,所以牠們可以消耗很多紅樹枯葉,形成重要的能量流。另外,牠們的挖洞行為亦可令紅樹樹根四周空氣變得流通。同時,蟹類亦是八爪魚﹑墨魚﹑雀鳥﹑甚至紅頰獴、水獺等動物的獵物。
不少蟹具有食用和商業價值,梭子蟹科屬其中一部分,包括著名的'鋸緣青蟹(Scylla serrata),以及其他蟹,例如遠海梭子蟹(Portunus pelagicus)等品種。方蟹科的中華絨螯蟹(Eriocheir sinensis)就是大閘蟹,於中國水域生長,另一種與大閘蟹相似的日本絨螫蟹(Eriocheir japonicus)便可於香港發現。
資料來源
*[http://www.afcd.gov.hk/english/conservation/hkbiodiversity/newsletters/files/hkbonewsletter9.pdf 《香港物種探索》第9期-香港相手蟹研究]
*[http://www.afcd.gov.hk/tc_chi/conservation/hkbiodiversity/speciesgroup/speciesgroup_mangrove.html#crabs 漁農自然護理署-香港物種:香港紅樹林的動物]
*《香港動物原色圖鑑》,ISBN 962-02-0003-9
*《香港自然圖鑑系列 2:河口生物》方靜威、賴志誠、呂德恆著 野外動向出版 ISBN 988-98539-2-2
*《香港自然圖鑑系列 9:礁岩生物》ISBN 988-98539-0-6
*《香港生態情報》杜德俊、高力行著 郊野公園之友會出版 ISBN 962-04-2386-0
*《小泥灘‧大發現—龍尾潮間生物圖鑑》香港自然生態論壇編 香港自然生態論壇出版
*《香港的經濟甲殼類動物》ISBN 962-02-0346-1
*《香港野外圖鑑-岩岸》 韋念時著 萬里機構出版 ISBN 962-14-2682-0
*《香港野外圖鑑-山澗》 杜德俊著 萬里機構出版 ISBN 962-14-2683-9
*《香港野外圖鑑-沙灘》 陳國勤、祈嘉雲著 萬里機構出版 ISBN 962-14-2698-7
*[http://web1.nsc.gov.tw/fp.aspx?ctNode=40&xItem=10046&mp=1 東亞的淡水蟹]
*[http://decapoda.nhm.org/pdfs/27130/27130.pdf The Potamidae and Parathelphusidae (Crustacea: Decapoda: Brachyura) of Hong Kong]
*[https://web.archive.org/web/20090830023545/http://www.bioinfo.cn/db05/BjdwSpecies.php 中国动物物种数据库]
评论 (0)